Tüketiciye dijital kalkan: Yapay zeka, şişirilmiş indirimler ve kişiye özel reklamlar mercek altında
Ticaret Bakanlığı, dijital mecralarda giderek artan tüketici mağduriyetlerini ve manipülatif satış taktiklerini engellemek amacıyla kapsamlı bir düzenlemeye imza attı. 1 Temmuz’da Resmî Gazete’de yayımlanan ve 1 Ağustos 2026 tarihi itibarıyla yürürlüğe girecek olan yeni yönetmelik, e-ticaret ekosistemini kökünden değiştirecek kurallar içeriyor. Düzenleme ile sahte indirimlerden yapay zekâ destekli aldatıcı reklamlara, influencer paylaşımlarından tüketici yorumlarına kadar dijital pazarın her aşaması sıkı denetim altına alınıyor.
Bakanlığın tüketiciyi tavizsiz koruma hedefiyle hayata geçirdiği yönetmelikte en dikkat çeken başlıklardan biri, “hedefli reklamcılık” alanında getirilen şeffaflık zorunluluğu oldu. Artık reklam verenler, kullanıcıların kişisel verilerini kullanarak karşılarına çıkardıkları reklamların hangi kriterlere göre seçildiğini tüketiciye açıklamakla yükümlü olacak. Bununla birlikte, çocukların dijital dünyada veri güvenliğini sağlamak için, kişisel verilere dayalı profilleme ile çocuklara yönelik reklam yapılması tamamen yasaklandı.
INFLUENCER’LARA ‘ŞEFFAFLIK’, YAPAY ZEKÂYA ‘İFŞA’ ZORUNLULUĞU
Son yılların en büyük tartışma konularından biri olan sosyal medya fenomenlerinin (influencer) gizli reklam faaliyetleri de yeni kurallara bağlanıyor. Etkileyiciler; para, indirim veya ürün desteği aldıkları tüm içeriklerde “reklam” ya da “tanıtım” ibaresini görünür şekilde kullanmak zorunda kalacak.
Öte yandan, teknolojinin gelişmesiyle artan yapay zeka istismarına da set çekiliyor. Reklamlarda gerçeğinden ayırt edilemeyen dijital karakterlerin (yapay zekâ kopyalarının) kullanılması halinde bu durumun tüketiciye açıkça bildirilmesi şart koşuluyor. Özellikle gerçek bir kişinin “dijital ikizinin”, ürünü bizzat denemiş gibi tavsiye ettiği aldatıcı reklam kurguları ise kesin olarak yasaklandı. Ayrıca, mevcut bahis ve kumar kısıtlamaları genişletilerek tüm yasa dışı şans oyunlarının yanı sıra falcı, medyum ve astrolog reklamları da yasak kapsamına alındı.
‘ÖNCE BİNDİR SONRA İNDİR’ TAKTİKLERİNE SON
Vatandaşların en çok şikâyet ettiği “sahte indirim” furyası için de net bir kriter belirlendi. Yeni dönemde, bir ürünün o sezondaki en yüksek fiyatı baz alınarak abartılı indirim oranları ( örneğin yüzde 70 indirim) sunulamayacak. Üzeri çizilen fiyatın belirlenmesinde, indirim başlangıcından önceki “son 10 gün içinde uygulanan en düşük fiyat” esas alınacak ve bu durumun ispat yükümlülüğü satıcıya ait olacak. Çabuk bozulan gıdalarda ve hizmet satışlarında ise indirimden bir önceki fiyat dikkate alınacak.
“ÇEVRE DOSTU” BEYANLARINA BELGE ŞARTI VE YORUM ŞEFFAFLIĞI
Firmaların ürünlerini pazarlarken altı boş “çevre dostu” ifadeleri kullanmasının da önüne geçiliyor. Bu tür çevresel iddialar, ancak üniversitelerden veya akredite bağımsız kuruluşlardan alınan belgelerle ispatlandığı takdirde kullanılabilecek. Benzer şekilde, ticari reklamlarda tüketici güvenini suistimal etmek amacıyla akademik unvanların yanıltıcı kullanımı da engellendi.
E-ticaret sitelerindeki yönlendirici yorumlara da standart getirildi. Ürünü satın aldığı resmî olarak doğrulanamayan kişilerin değerlendirmeleri artık yayımlanamayacak. Olumlu veya olumsuz tüm yorumlar, satıcı ya da ürün bazında ayrılmaksızın şeffaf bir şekilde tüketiciye sunulacak.
Tüketici şikayet platformlarında markalara tanınan 72 saatlik cevaplama süresinin 48 saate indirilerek süreçlerin hızlandırıldığı yönetmelikte, takviye edici gıdaların normal beslenmenin yerine geçtiği izlenimi yaratan tanıtımlarına da yasak getirildi.
